Niềng răng có giảm cân không? Nguyên nhân và cách khắc phục

Niềng răng có thể làm giảm cân nhưng đây không phải là nguyên nhân trực tiếp do kỹ thuật chỉnh nha gây ra. Có 4 nhóm nguyên nhân chính dẫn đến sụt ký khi chỉnh nha, bao gồm: ăn uống khó khăn hơn do mắc cài cản trở, cơn đau ê buốt sau mỗi lần siết dây cung, căng thẳng tâm lý và tâm lý ngại vệ sinh răng miệng sau mỗi bữa ăn.

1. Niềng răng có giảm cân không?

Niềng răng có thể dẫn đến tình trạng giảm ở một số người nhưng đây không phải là nguyên nhân trực tiếp. Về bản chất, niềng răng là phương pháp chỉnh nha sử dụng lực kéo từ các khí cụ như mắc cài, dây cung hoặc khay niềng để dịch chuyển và sắp xếp răng về đúng vị trí trên cung hàm. Vì vậy, kỹ thuật này không tác động đến quá trình trao đổi chất hay đốt cháy calo của cơ thể.

Thực tế, việc giảm cân khi niềng răng chủ yếu xuất phát từ những thay đổi gián tiếp trong thói quen ăn uống và sinh hoạt trong quá trình điều trị. Chẳng hạn như cảm giác ê buốt sau khi siết răng, khó ăn nhai hoặc phải hạn chế một số loại thực phẩm cứng, dai. Những yếu tố này có thể khiến bệnh nhân răng ăn ít hơn bình thường.

Về nguyên tắc, giảm cân xảy ra khi lượng calo nạp vào cơ thể thấp hơn lượng calo tiêu hao. Trung bình, một người trưởng thành cần khoảng 1.500 – 2.000 calo mỗi ngày để duy trì cân nặng ổn định. Khi lượng thức ăn nạp vào giảm xuống trong một thời gian nhất định, cân nặng có thể giảm nhẹ.

Tuy nhiên không phải ai niềng răng cũng giảm cân, có người bị sụt cân trong giai đoạn đầu, nhưng cũng có nhiều trường hợp vẫn duy trì được cân nặng bình thường hoặc thậm chí tăng cân nếu chế độ ăn uống vẫn đầy đủ và hợp lý trong suốt quá trình chỉnh nha.

2. Nguyên nhân giảm cân khi niềng răng

Có 5 nguyên nhân chính dẫn đến sụt cân khi niềng răng: đau nhức và khó ăn nhai khi siết răng, chế độ ăn uống không đủ chất, tâm lý lo lắng và căng thẳng, chán ăn tạm thời và ngại vệ sinh răng miệng, trong đó đau nhức sau mỗi lần điều chỉnh lực siết là nguyên nhân phổ biến và trực tiếp nhất tác động đến lượng thức ăn nạp vào mỗi ngày.

2.1. Đau nhức và khó ăn nhai khi siết răng

Đau nhức và khó ăn nhai sau mỗi lần siết răng là nguyên nhân phổ biến nhất và trực tiếp nhất gây sụt cân khi chỉnh nha, vì lực kéo của dây cung tác động lên toàn bộ hàm gây ra cơn đau âm ỉ kéo dài từ 24 đến 72 giờ sau mỗi lần tái khám và siết răng khiến việc ăn nhai trở nên khó khăn. Vì vậy, bệnh nhân thường có xu hướng ăn ít lại hoặc chỉ ăn những món mềm, từ đó làm giảm lượng calo nạp vào cơ thể và có thể dẫn đến sụt cân tạm thời.

2.2. Chế độ ăn uống không đủ chất

Khi niềng răng, bệnh nhân sẽ hạn chế ăn các loại thức ăn quá cứng, quá dai hoặc dễ bám dính như thịt, rau sống, trái cây giòn, hạt cứng và bánh mì nướng,.. mà không thay thế bằng nguồn calo tương đương từ thực phẩm mềm, khiến cơ thể thiếu dinh dưỡng và lâu dài dẫn đến giảm cân.

Để minh họa, hãy hình dung bữa ăn hàng ngày của người niềng mắc cài: sáng uống sữa thay vì ăn bánh mì cứng, trưa ăn cháo thay vì cơm với thịt bình thường, tối ăn súp thay vì các món nhai đa dạng. Tổng lượng calo nạp vào mỗi ngày có thể giảm xuống đáng kể so với trước khi niềng mà bệnh nhân không hề nhận ra.

2.3. Tâm lý lo lắng và căng thẳng

Trong giai đoạn đầu niềng răng, nhiều người cảm thấy lo lắng về cảm giác đau, quá trình điều trị kéo dài hoặc sự thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày. Những áp lực này có thể làm tăng hormone cortisol trực tiếp ức chế cảm giác thèm ăn và giảm hiệu quả hấp thu dinh dưỡng. Tất cả những yếu tố tâm lý này cộng dồn với nhau, dần tạo ra thói quen ăn ít, góp phần vào tình trạng sụt ký theo thời gian.

2.4. Chán ăn tạm thời

Việc đeo mắc cài hoặc khay niềng trong miệng có thể khiến một số người chưa quen với cảm giác vướng víu trong thời gian đầu. Điều này đôi khi làm giảm cảm giác ngon miệng khi ăn.

Bên cạnh đó, sau khi siết răng bệnh nhân phải ăn các món mềm như cháo, súp hoặc thức ăn xay nhuyễn. Ngày đầu bạn còn hứng thú với các món ăn này nhưng nếu thời gian dài chỉ ăn những món ăn mềm đơn điệu, bạn dễ cảm thấy chán ăn, từ đó ăn ít hơn và dẫn đến giảm cân.

2.5. Ngại vệ sinh răng miệng

Vì quy trình vệ sinh khi đeo mắc cài phức tạp hơn nhiều so với đánh răng thông thường. Sau khi ăn, người niềng răng cần chải răng, dùng chỉ nha khoa hoặc tăm nước để làm sạch thức ăn mắc kẹt trong mắc cài. Chính vì vậy, một số người có tâm lý ngại ăn vặt hoặc hạn chế ăn uống để giảm bớt việc phải vệ sinh răng miệng nhiều lần trong ngày. Việc ăn ít hơn bình thường trong thời gian dài cũng có thể khiến cân nặng giảm nhẹ.

3. Những ảnh hưởng khi niềng răng bị giảm cân

Việc giảm cân nhẹ trong thời gian đầu niềng răng là khá phổ biến và thường không gây ảnh hưởng nghiêm trọng nếu chỉ diễn ra trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, nếu tình trạng sụt cân kéo dài do ăn uống không đầy đủ, cơ thể có thể gặp phải một số ảnh hưởng nhất định đến sức khỏe và quá trình chỉnh nha.

• Hóp má, hóp thái dương: Khi sụt cân đáng kể kết hợp với việc ít nhai do đau nhức kéo dài, vùng cơ và da ở hai bên má sẽ bị chảy xệ và teo lại, tạo ra hiện tượng hóp má khiến khuôn mặt trông gầy guộc, hốc hác và già hơn so với tuổi thật.
• Suy nhược cơ thể và thiếu năng lượng: Khi lượng thức ăn nạp vào không đủ để đáp ứng nhu cầu năng lượng của cơ thể, người niềng răng có thể cảm thấy mệt mỏi, uể oải và giảm sức tập trung trong sinh hoạt hằng ngày. Nếu tình trạng mất cân bằng dinh dưỡng kéo dài sẽ làm da xỉn màu và lão hóa nhanh hơn.
• Căng thẳng tâm lý: Đối với những người vốn đã có cơ địa gầy, việc tiếp tục sụt cân thêm khi niềng răng rất dễ dẫn đến lo lắng quá mức về cân nặng tạo ra vòng xoáy tâm lý tiêu cực: lo lắng → ăn ít hơn → sụt cân thêm → lo lắng hơn. Căng thẳng kéo dài vừa ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống hàng ngày vừa có thể làm gián đoạn tiến trình niềng răng.

4. Cách khắc phục giảm cân khi niềng răng

Để duy trì cân nặng ổn định trong quá trình chỉnh nha, bạn có thể áp dụng các giải pháp đồng bộ như xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý với thực phẩm mềm giàu calo, thiết lập thói quen vệ sinh răng miệng đúng cách để không còn ngại ăn, dành thời gian nghỉ ngơi đủ giấc để hỗ trợ phục hồi và kiểm soát căng thẳng và cuối cùng là đến gặp bác sĩ ngay khi có dấu hiệu sụt cân bất thường.

4.1. Xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý

Bạn nên ưu tiên nhóm thực phẩm mềm, giàu calo và dễ ăn: thức ăn chín mềm, sữa và sản phẩm từ sữa, trứng, rau củ/trái cây mềm, ngũ cốc và thịt/hải sản cắt nh, kết hợp chia nhỏ thành 5–6 bữa mỗi ngày để đảm bảo tổng lượng calo và dinh dưỡng không bị thiếu hụt trong suốt quá trình niềng răng.

• Thức ăn chín, mềm: Cháo gà, súp bí đỏ, cơm nhão, bún/phở nấu nhừ, khoai tây nghiền với bơ,.. để cung cấp tinh bột và năng lượng mà không gây đau khi nhai.
• Thịt và hải sản: Thịt gà/bò hầm nhừ, cá hồi hấp, cá thu kho mềm, đậu hũ cắt nhỏ nhằm bổ sung protein.
• Sữa và sản phẩm từ sữa: Sữa tươi nguyên kem (giàu calo), sữa chua thêm mật ong và hạt chia, phô mai mềm, bơ,.. vừa cung cấp canxi thiết yếu cho quá trình di chuyển răng vừa bổ sung calo hiệu quả.
• Trứng: Bổ sung các thực phẩm giàu vitamin D như trứng để hỗ trợ hấp thu canxi giúp răng chắc khỏe.
• Rau củ và trái cây: Rau nấu chín mềm, sinh tố bơ + chuối + sữa nguyên kem, nước ép trái cây, trái cây chín mềm cắt miếng nhỏ để cung cấp vitamin và khoáng chất đồng thời bổ sung calo tự nhiên.
• Ngũ cốc: Yến mạch nấu sữa thêm mật ong, cháo ngũ cốc hỗn hợp giàu chất xơ, protein thực vật và tinh bột phức hợp giải phóng năng lượng từ từ.

Ngoài ra, bạn cũng đừng quên hạn chế thực phẩm chứa nhiều đường, đồ uống có gas để tránh nguy cơ sâu răng và các bệnh lý răng miệng khác.

4.2. Vệ sinh răng miệng đúng cách

Niềng răng khiến việc vệ sinh răng miệng trở nên phức tạp hơn nhưng nếu thực hiện đúng cách sẽ giúp bệnh nhân thoải mái hơn trong việc ăn uống. Sau mỗi bữa ăn, bạn nên chải răng nhẹ nhàng bằng bàn chải chuyên dụng cho người niềng răng, kết hợp với chỉ nha khoa hoặc tăm nước để làm sạch thức ăn còn mắc lại ở mắc cài và kẽ răng.

4.3. Dành thời gian nghỉ ngơi

Sau khi siết răng, cơ thể có thể cần một khoảng thời gian ngắn để thích nghi với lực kéo của khí cụ chỉnh nha. Vì vậy, việc nghỉ ngơi hợp lý và giữ tinh thần thoải mái sẽ giúp cơ thể phục hồi nhanh hơn, đồng thời giảm cảm giác khó chịu hoặc mệt mỏi.

Ngoài ra, duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh như ngủ đủ giấc, vận động nhẹ nhàng và giữ tâm lý ổn định cũng góp phần giúp cơ thể duy trì cân nặng ổn định trong quá trình niềng răng.

4.4. Đến gặp bác sĩ ngay nếu sụt cân bất thường

Nếu tình trạng giảm cân diễn ra liên tục trong thời gian dài hoặc sụt cân nhiều bất thường, bạn nên đến gặp bác sĩ để được kiểm tra và tư vấn kịp thời. Bác sĩ có thể đánh giá tình trạng răng miệng, mức độ thích nghi với khí cụ chỉnh nha cũng như hướng dẫn chế độ ăn uống phù hợp.

Lưu ý quan trọng: Nếu giảm quá 5% trọng lượng cơ thể trong 1 tháng, bạn cần báo ngay cho bác sĩ vì đây là dấu hiệu có thể gây suy nhược, teo cơ.

Tóm lại, niềng răng có thể làm một số người giảm cân trong giai đoạn đầu, nhưng đây chủ yếu là ảnh hưởng gián tiếp từ việc đau nhức, khó ăn nhai và thay đổi thói quen ăn uống, chứ không phải do bản thân phương pháp chỉnh nha gây ra. Để duy trì sức khỏe và cân nặng ổn định, bạn nên xây dựng chế độ dinh dưỡng đầy đủ, chăm sóc răng miệng đúng cách và giữ tinh thần thoải mái trong suốt quá trình điều trị. Nếu xuất hiện tình trạng sụt cân bất thường, hãy đến gặp bác sĩ để được kiểm tra và tư vấn kịp thời.