Khớp cắn ngược là gì? Nguyên nhân, ảnh hưởng và cách điều trị

Khớp cắn ngược (răng móm, sai khớp cắn loại III) là tình trạng sai lệch khớp cắn thường gặp, trong đó răng hàm dưới hoặc xương hàm dưới đưa ra phía trước quá nhiều khiến nhóm răng cửa hàm dưới phủ ra ngoài răng cửa hàm trên, làm suy giảm chức năng ăn nhai, thẩm mỹ và sức khỏe răng miệng. Tình trạng này có thể được điều trị bằng các phương pháp như niềng răng, phẫu thuật xương hàm,… tùy vào nguyên nhân, mức độ sai lệch và độ tuổi mà bác sĩ sẽ chỉ định biện pháp phù hợp.

1. Khớp cắn ngược là gì?

Khớp cắn ngược (còn gọi là răng móm hoặc sai khớp cắn loại III) là tình trạng hàm dưới đưa ra phía trước quá mức, khiến cho nhóm răng hàm dưới bao phủ bên ngoài nhóm răng hàm trên. Khớp cắn ngược là dạng sai lệch khớp cắn phổ biến, gây ảnh hưởng đến chức năng ăn nhai và thẩm mỹ khuôn mặt của bệnh nhân, do đó cần được phát hiện, chẩn đoán và điều trị sớm.

Khớp cắn ngược phân thành 3 loại, cụ thể:

• Khớp cắn ngược do răng: Loại khớp cắn ngược này do nhóm răng cửa mọc chìa ra phía trước, thường chỉ biểu hiện ở vùng răng cửa và tương quan hai hàm bình thường. Nguyên nhân gây ra tình trạng này có thể do răng hàm dưới có kích thước lớn hơn bình thường nên cung hàm thiếu khoảng cho răng mọc hoặc hướng mọc, độ nghiêng của răng hàm dưới bất thường.
• Khớp cắn ngược do xương hàm: Đây là tình trạng răng mọc bình thường nhưng xương hàm phát triển bất thường gây sai khớp cắn. Có 2 dạng cắn ngược do xương hàm là sai khớp cắn loại III do xương hàm dưới phát triển quá mức và sai khớp cắn loại III do xương hàm trên kém phát triển, xương hàm dưới quá phát hoặc bình thường.
• Khớp cắn ngược do cả răng và xương: Khớp cắn ngược do sự sai lệch của răng kết hợp với sai lệch của cấu trúc xương hàm là dạng cắn ngược phức tạp nhất.

2. Dấu hiệu khớp cắn ngược

Một số dấu hiệu khớp cắn ngược:

• Khi ở tư thế nghỉ, răng cửa hàm dưới đối đầu hoặc trùm lên răng hàm trên, có thể xuất hiện ở một vài răng hoặc toàn bộ nhóm răng cửa.
• Quan sát góc nghiêng thấy phần cằm chìa ra, làm khuôn mặt thẳng hoặc trông lõm ở góc mũi môi.
• Môi dưới hơi trề ra so với môi trên.
• Khó khăn khi cắn, xé thức ăn bằng răng cửa.
• Hàm dưới trượt ra phía trước khi ăn nhai hoặc ở tư thế nghỉ.

Khi xuất hiện những dấu hiệu trên, bệnh nhân nên đến nha khoa uy tín để được bác sĩ có chuyên môn thăm khám và chẩn đoán chi tiết.

3. Nguyên nhân gây khớp cắn ngược

Nguyên nhân chính gây khớp cắn ngược do yếu tố di truyền, thói quen, chấn thương hoặc một số bệnh lý ảnh hưởng đến sự phát triển của răng – hàm. Cụ thể:

3.1. Do di truyền

Yếu tố di truyền có thể ảnh hưởng đến hướng mọc của răng và sự phát triển của xương hàm. Nếu trong bố hoặc mẹ bị cắn ngược thì con cái có nguy cơ gặp phải tình trạng tương tự. Tuy nhiên, có người thân bị móm không đồng nghĩa trẻ chắc chắn bị tương tự mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác.

3.2. Thói quen xấu

Trẻ em có cấu trúc dễ điều chỉnh nên tác động từ những thói quen xấu như mút ngón tay, đẩy lưỡi, cho trẻ bú bình hoặc ngậm núm vú giả khi qua giai đoạn sơ sinh,… sẽ ảnh hưởng quá trình phát triển xương hàm và hướng mọc răng, làm tăng nguy cơ khớp cắn ngược. Ngoài ra, thói quen đưa hàm dưới ra phía trước khi cắn ở mọi độ tuổi có thể khiến hàm dưới trượt về phía trước, từ đó gây sai khớp cắn loại 3.

3.3. Do tai nạn, chấn thương

Khi tai nạn, chấn thương liên quan đến xương hàm mà không được can thiệp điều chỉnh kịp thời sẽ ảnh hưởng đến cấu trúc xương, lâu dài có thể gây ra khớp cắn ngược.

3.4. Do bệnh lý

Một số bệnh lý phức tạp như xuất hiện khối u xương hàm dưới sẽ tác động làm cho hàm phát triển bất thường, dẫn đến cắn khớp ngược.

Bên cạnh đó, trẻ em mắc các bệnh lý gây tắc nghẽn đường hô hấp như phì đại amidan, viêm mũi dị ứng,… dễ khiến trẻ đổi cách thở từ mũi sang miệng. Điều này làm thay đổi sự cân bằng giữa cơ và vị trí lưỡi, có thể làm xương hàm trên và xương hàm dưới phát triển không cân đối, hẹp hàm trên hoặc chìa răng hàm dưới.

4. Khớp cắn ngược có nguy hiểm không?

Bị khớp cắn ngược gây ảnh hưởng đến chức năng ăn nhai, thẩm mỹ khuôn mặt, tổn thương khớp thái dương hàm, tăng nguy cơ mắc bệnh lý răng miệng và tác động đến khả năng phát âm.

• Ảnh hưởng ăn nhai.
• Gây mất thẩm mỹ.
• Rối loạn khớp thái dương hàm.
• Bệnh lý răng miệng.
• Ảnh hưởng phát âm.
• Ảnh hưởng hô hấp.

4.1. Ảnh hưởng chức năng ăn nhai

Việc nhóm răng hàm dưới chùm lên hàm trên khi sai khớp cắn hạng III khiến bệnh nhân khó cắn xé thức ăn. Đồng thời, khớp cắn hai hàm không ăn khớp làm lực nhai không được phân bổ đồng đều trên toàn hàm, làm giảm lực nhai và khó nghiền nát thức ăn. Thức ăn không được nghiền nát kỹ sẽ tạo áp lực lên hệ tiêu hóa, lâu dài có thể gây khó tiêu, rối loạn hệ tiêu hóa, đau dạ dày,…

4.2. Gây mất thẩm mỹ

Răng bị cắn ngược làm ảnh hưởng thẩm mỹ nụ cười và gương mặt. Phần hàm dưới đưa ra nên làm cho nụ cười không hài hòa. Xét theo tổng thể khuôn mặt, sai khớp cắn loại III làm phần cằm chìa ra còn góc mũi môi lõm vào khiến khuôn mặt gãy khúc khi nhìn từ góc nghiêng là có dạng lưỡi cày khi nhìn ở chính diện.

4.3. Rối loạn khớp thái dương hàm (TMJ)

Khớp cắn ngược làm mất tương quan giữa 2 hàm kèm sự thay đổi cơ nhai, do đó lực nhai chỉ tập trung ở một số điểm thay vì phân bổ đều, lâu dài gây áp lực lên khớp thái dương hàm. Biểu hiện của rối loạn khớp thái dương hàm là đau cơ hàm, mỏi hàm, có tiếng kêu ở khớp hàm mỗi khi ăn nhai hoặc há miệng, có thể gây đau tai hoặc đau đầu.

4.4. Gây bệnh lý răng miệng

Sự sai lệch về khớp cắn và vị trí răng do răng bị cắn ngược lâu dài sẽ gây sang chấn răng và làm mòn men răng. Ngoài ra, tình trạng này gây khó khăn cho quá trình vệ sinh răng miệng, tăng nguy cơ mắc các vấn đề răng miệng như sâu răng, viêm lợi,…

4.5. Ảnh hưởng phát âm và giao tiếp

Khớp cắn ngược có thể ảnh hưởng tới việc phát âm, đặc biệt là những âm “s”, “x” và “ch” do hai hàm không cân đối, khiến quá trình giao tiếp không thuận lợi.

4.6. Ảnh hưởng hô hấp

Bệnh nhân bị khớp cắn ngược có thể mắc phải tình trạng khó thở khi ngủ, thở miệng, ngáy ngủ, nghiêm trọng hơn là ngưng thở khi ngủ. Ảnh hưởng này dễ xuất hiện ở các trường hợp sai khớp cắn loại III do hàm trên kém phát triển.

5. Cách khắc phục khớp cắn ngược hiệu quả

Tùy thuộc vào loại khớp cắn ngược, mức độ sai lệch và độ tuổi, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp. Một số phương pháp thường được áp dụng cho trường hợp này là niềng răng, đeo Facemask, phẫu thuật xương hàm, bọc răng sứ,… tất cả hướng đến mục tiêu thiết lập lại tương quan hai hàm, cải thiện về mặt thẩm mỹ và đảm bảo kết quả duy trì ổn định.

5.1. Khớp cắn ngược do răng

2 cách khắc phục khớp cắn ngược do răng là niềng răng và bọc răng sứ.

• Niềng khớp cắn ngược

Niềng răng là phương pháp chỉnh nha chỉnh khớp cắn ngược do răng, sử dụng khí cụ chuyên dụng để kéo lùi nhóm răng mọc lệch, chìa về vị trí chuẩn trên cung hàm. Thời gian niềng răng thường mất từ 12 – 24 tháng tùy vào mức độ sai lệch của khớp cắn và răng, độ tuổi, phương pháp niềng và tay nghề của bác sĩ.

Có nhiều phương pháp chỉnh nha, trong đó phổ biến nhất là niềng răng mắc cài kim loại và niềng răng trong suốt Invisalign. Chi phí niềng răng móm dao động từ 35.000.000 – 135.000.000 đồng, tùy vào phương pháp niềng, tình trạng răng miệng, độ tuổi và bảng giá của nha khoa.

• Bọc răng sứ

Bọc răng sứ chỉ áp dụng trong một số trường hợp cắn ngược do răng mọc lệch mức độ nhẹ và muốn cải thiện thẩm mỹ răng. Bác sĩ sẽ mài răng mọc lệch theo tỷ lệ được tính toán kỹ lưỡng nhằm điều chỉnh kích thước cùng độ nghiêng của răng nhằm đảm bảo sau khi chụp mão sứ hai hàm ăn khớp và răng hàm dưới không còn đối đầu hay trùm lên răng hàm trên.

5.2. Khớp cắn ngược do hàm

Đối với dạng cắn ngược do xương hàm, có 3 phương pháp thường được chỉ định là sử dụng khí cụ Facemask, niềng răng ngụy trang và phẫu thuật xương hàm. Bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp phù hợp tùy vào mức độ phát triển của xương hàm.

• Khí cụ Facemask

Facemask là loại khí cụ sử dụng lực kéo tựa vào trán và cằm để kích thích xương hàm trên phát triển đúng chuẩn và kiểm soát sự phát triển của xương hàm dưới, từ đó thiết lập tương quan 2 hàm. Loại khí cụ này được chỉ định cho trẻ em trong độ tuổi tăng trưởng vì cấu trúc xương hàm của trẻ chưa phát triển hoàn chỉnh, dễ can thiệp điều chỉnh nhằm hạn chế nguy cơ phải phẫu thuật phức tạp khi trưởng thành. Tuy nhiên, không phải trẻ nào cũng phù hợp sử dụng Facemask, phụ huynh cần đến bác sĩ thăm khám, xác định phù hợp với tình trạng của trẻ và hướng dẫn cách sử dụng đúng để đạt hiệu quả.

• Niềng răng ngụy trang

Tương tự như niềng khớp cắn ngược do răng, niềng răng ngụy trang cũng sử dụng khí cụ để điều chỉnh vị trí của răng, nhưng mục tiêu là thay đổi độ nghiêng của răng để thiết lập sự ăn khớp giữa hai hàm mà không cần phẫu thuật. Phương pháp này thường phải nhổ răng tiền hàm nhằm tạo khoảng trống, sau đó kết hợp mắc cài – dây cung hoặc khay niềng với minivis để kéo lùi răng.

Tuy nhiên, niềng răng ngụy trang không thể giải quyết vấn đề của xương hàm và răng có thể bị nghiêng quá mức khi kéo chỉnh bù trừ, thậm chí ảnh hưởng đến xương ổ răng. Do đó, niềng răng ngụy trang cần được thực hiện bởi bác sĩ có tay nghề cao và chỉ được chỉ định cho một số trường hợp sai lệch xương hàm nhẹ hoặc không đủ điều kiện sức khỏe để tiến hành phẫu thuật.

• Phẫu thuật xương hàm

Phẫu thuật xương hàm điều chỉnh vị trí, kích thước và cấu trúc xương hàm nhằm điều trị dứt điểm tình trạng khớp cắn ngược và các dạng sai lệch khớp cắn khác khi xương hàm phát triển toàn diện và ổn định.

Hai phẫu thuật được áp dụng với khớp cắn ngược là kỹ thuật cắt xương hàm trên LeFort I nhằm điều chỉnh xương hàm trên kém phát triển đến vị trí mới phù hợp và kỹ thuật cắt xương hàm dưới theo chiều dọc hai bên BSSO để cắt và kéo lùi xương hàm dưới phát triển quá mức. Bác sĩ có thể thực hiện đồng thời 2 loại phẫu thuật khi cần thiết. Với kỹ thuật y khoa hiện đại, bệnh nhân có thể hoạt động bình thường sau 1 – 2 tuần và khôi phục hoàn toàn sau 6 tháng.

5.3. Khớp cắn ngược do răng và xương hàm

Với dạng khớp cắn do cả răng và xương, bác sĩ cần giải quyết đồng thời hai nguyên nhân gây sai khớp cắn là răng mọc chệch khỏi cung hàm và bất thường của cấu trúc xương hàm. Do đó, bác sĩ thường kết hợp 2 phương pháp niềng răng và phẫu thuật xương hàm. Thông thường, bác sĩ sẽ tiến hành chỉnh nha để điều chỉnh răng mọc lệch trước, sau khi răng ổn định vị trí mới tiến hành phẫu thuật chỉnh xương hàm. Trường hợp bác sĩ chẩn đoán răng khó dịch chuyển thuận lợi khi thăm khám lâm sàng thì sẽ tiến hành phẫu thuật trước rồi mới niềng.

6. Cách phòng ngừa khớp cắn ngược

Phụ huynh có thể phòng ngừa tình trạng cắn ngược cho con bằng cách điều chỉnh thói quen và cho trẻ đi thăm khám từ sớm.

• Cho trẻ cai sữa từ 1 tuổi.
• Không nên để trẻ mút ngón tay hoặc sử dụng núm vú giả sau 3 tuổi.
• Khi nhận thấy trẻ có dấu hiệu thở miệng do bệnh lý hô hấp, hãy đưa đến bác sĩ để được thăm khám, điều trị và tư vấn hướng khắc phục.
• Cho trẻ đi kiểm tra răng miệng định kỳ 6 tháng/lần nhằm theo dõi hướng mọc của răng và sự tăng trưởng xương hàm để can thiệp điều trị kịp thời khi phát hiện bất thường.

7. Các câu hỏi thường gặp

7.1. Phẫu thuật khớp cắn ngược có nguy hiểm không?

Phẫu thuật khớp cắn ngược không quá nguy hiểm khi được thực hiện tại các bệnh viện chuyên khoa lớn với bác sĩ có chuyên môn cao. Phẫu thuật giúp giải quyết triệt để tình trạng móm do xương hàm, không gây tái phát về sau.

7.2. Khớp cắn ngược có chữa được không?

Khớp cắn ngược (răng móm) hoàn toàn có thể chữa được, bệnh nhân nên thăm khám và điều trị sớm để phòng ngừa ảnh hưởng mà cắn ngược gây ra. Phương pháp khắc phục cụ thể sẽ phụ thuộc vào tình trạng móm và độ tuổi của bệnh nhân.

Khớp cắn ngược là tình trạng sai lệch tương quan giữa hai hàm, gây ảnh hưởng đến khả năng ăn nhai, thẩm mỹ và sức khỏe răng miệng. Bệnh nhân nên thăm khám sớm để bác sĩ xác định nguyên nhân gây móm và đưa ra phương pháp điều trị phù hợp. Hãy liên hệ với Nha khoa I-Dent để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và tư vấn miễn phí.