Hô hàm và hô răng là tình trạng sai lệch khớp cắn có biểu hiện bề ngoài tương đối giống nhau, đều gây ảnh hưởng đến thẩm mỹ và khả năng ăn nhai của bệnh nhân. Tuy nhiên, nguyên nhân gây hô cùng cách điều trị của hô hàm và hô răng khác nhau. Bác sĩ thường chỉ định phẫu thuật điều chỉnh xương hàm đối với hô hàm, còn hô răng có thể khắc phục bằng niềng răng.

1. Cách nhận biết hô hàm và hô răng
Hô hàm và hô răng là hai tình trạng sai lệch khớp cắn phổ biến, làm cho hàm trên hoặc nhóm răng cửa nhô lên phía trước, gây mất cân đối gương mặt và ảnh hưởng đến chức năng ăn nhai. Dù biểu hiện bề ngoài của hô răng và hô hàm tương đối giống nhau nhưng nguyên nhân gốc rễ và cách điều trị lại khác nhau. Hô hàm liên quan đến vị trí và kích thước xương hàm, còn hô răng xuất phát từ hướng mọc và độ nghiêng của răng. Ngoài ra, nhiều trường hợp có thể đồng thời gặp cả hai vấn đề, gọi là hô hỗn hợp.
1.1. Hô hàm
Hô hàm (còn gọi là hô do xương, vẩu do xương) là tình trạng xương hàm trên, hàm dưới hoặc cả hai hàm bị phát triển quá mức ra phía trước so với khớp cắn chuẩn. Người bị hô hàm thường có một số đặc điểm như vùng hàm trên nhô rõ, có thể đi kèm cười hở lợi, răng mọc đúng phương hướng nhưng tổng thể khuôn miệng vẫn nhô do cấu trúc xương. Khi quan sát góc nghiêng, khuôn mặt mất cân đối, trông hơi lồi ở góc mũi môi. Trường hợp bị hô hàm nặng sẽ làm môi khó khép tự nhiên dù miệng ở trạng thái nghỉ.

1.2. Hô răng
Hô răng (vẩu) là tình trạng nhóm răng hàm trên mọc chìa và nhô ra phía trước trong khi xương hàm phát triển bình thường, thường xảy ra ở nhóm răng cửa hàm trên. Khi ngậm miệng, răng hàm trên phủ nhiều lên răng hàm dưới.
1.3. Hô do hàm và răng
Hô do hàm và răng (hay còn gọi là hô hỗn hợp) là tình trạng xương hàm phát triển quá mức kết hợp với răng mọc chìa ra ngoài. Đây là dạng hô phức tạp và khó điều trị nhất khi phải giải quyết đồng thời vấn đề ở cả răng và xương.

2. Nguyên nhân gây hô hàm và hô răng
Nguyên nhân gây hô hàm và hô răng thường gặp là do di truyền, thói quen xấu hoặc chế độ dinh dưỡng không phù hợp trong giai đoạn phát triển.
Di truyền
Di truyền là nguyên nhân phổ biến gây hô hàm. Nếu bố mẹ hoặc người thân trong gia đình có đặc điểm hàm nhô, xương hàm trên phát triển quá mức hoặc xương hàm dưới kém phát triển thì con cái có khả năng cao kế thừa đặc điểm sinh học này. Hô hàm do di truyền thường biểu hiện rõ từ giai đoạn thay răng và nặng dần nếu không được can thiệp sớm.
Hô hàm do nguyên nhân di truyền không thể phòng ngừa nhưng nếu phát hiện sớm và điều trị kịp thời thì hoàn toàn có thể kiểm soát. Vì vậy, khi trong gia đình có người bị hô, phụ huynh cần theo dõi tình trạng răng và xương hàm của trẻ, đưa trẻ đi thăm khám định kỳ để bác sĩ đánh giá hướng phát triển và can thiệp kịp thời.
Thói quen xấu từ nhỏ
Một số thói quen thường gặp ở trẻ nhỏ như mút tay, thở bằng miệng, ngậm núm vú giả, đẩy lưỡi... tác động đến hướng mọc của răng và sự phát triển của xương hàm. Những thói quen không tốt này nếu duy trì liên tục trong giai đoạn răng và xương hàm đang phát triển sẽ làm tăng nguy cơ gây hô răng và hô hàm. Đây là nhóm nguyên nhân có thể phòng ngừa nếu được phát hiện sớm nên phụ huynh cần chú ý đến các thói quen của con và cho trẻ đi thăm khám nha khoa định kỳ để kiểm tra tình trạng răng và xương.
Chế độ dinh dưỡng thiếu hụt
Chế độ dinh dưỡng trong giai đoạn phát triển có vai trò quan trọng với quá trình hình thành và phát triển hệ xương, bao gồm xương hàm. Trẻ em nếu thiếu hụt vitamin D, canxi, phốt pho và các vi chất cần thiết ảnh hưởng đến quá trình khoáng hóa và phát triển của xương hàm. Điều này làm tăng nguy cơ xuất hiện bất thường về cấu trúc xương hàm khi trẻ lớn lên.
Ngoài ra, khi cho trẻ ăn theo chế độ ăn quá mềm làm giảm lực nhai để kích thích cung hàm phát triển. Do đó, phụ huynh cần xây dựng thực đơn đa dạng, cân đối dinh dưỡng và điều chỉnh độ cứng phù hợp với sức nhai của trẻ nhằm góp phần giúp răng và xương hàm phát triển khỏe mạnh.

3. Cách điều trị hô hàm và hô răng hiệu quả
Để điều trị hô răng và hô hàm hiệu quả, bệnh nhân cần đến thăm khám tại các cơ sở nha khoa uy tín. Bác sĩ sẽ tiến hành chụp phim Cephalometric nhằm xác định nguyên nhân gây hô và dạng hô, từ đó đưa ra phương án điều trị phù hợp. Có 2 phương pháp thường được áp dụng để điều trị hô hàm và hô răng là niềng răng và phẫu thuật xương hàm kết hợp niềng răng.
3.1. Niềng răng
Niềng răng là phương pháp điều trị răng hô về vị trí chuẩn trên cung hàm bằng cách sử dụng hệ thống khí cụ chỉnh nha chuyên dụng như mắc cài, dây cung hoặc khay niềng để tạo lực dịch chuyển răng. Quá trình niềng răng hô thường kéo dài từ 18 - 36 tháng tùy vào mức độ hô, độ tuổi và phương pháp chỉnh nha.
Niềng răng hô thường được chỉ định cho các trường hợp bị hô răng hoặc hô hỗn hợp. Có nhiều phương pháp niềng răng hô khác nhau, chẳng hạn như niềng răng mắc cài kim loại, niềng răng mắc cài sứ, niềng răng mắc cài tự đóng, niềng răng trong suốt,... Bệnh nhân có thể lựa chọn phương pháp phù hợp với tình trạng hô, nhu cầu thẩm mỹ và điều kiện tài chính cá nhân.

3.2. Phẫu thuật xương hàm kết hợp niềng răng
Phẫu thuật xương hàm là phương pháp điều trị hiệu quả cho các trường hợp mà niềng răng không thể điều chỉnh hoàn toàn như hô hàm. Cụ thể, bác sĩ sẽ can thiệp cắt bỏ một phần xương hàm bị phát triển quá mức để đẩy lùi phần hàm bị nhô và thiết lập lại tương quan hai hàm. Với các ca hô hỗn hợp, tùy vào tình trạng răng miệng thực tế của bệnh nhân mà bác sĩ sẽ chỉ định phẫu thuật trước rồi niềng răng hoặc ngược lại, niềng răng điều chỉnh vị trí răng rồi mới tiến hành phẫu thuật hàm.
4. So sánh hô hàm và hô răng
Dưới đây là bảng so sánh giữa hô hàm và hô răng:
|
Hô hàm (hô do xương) |
Hô răng |
|
| Nguyên nhân | Do xương hàm trên, hàm dưới hoặc cả hai hàm phát triển quá mức về phía trước. | Do nhóm răng hàm trên (thường là nhóm răng cửa) mọc chìa hoặc nghiêng ra phía trước. |
| Dấu hiệu nhận biết | Xương hàm trên nhô rõ khi nhìn nghiêng, môi khó khép, răng có thể mọc tương đối thẳng. | Răng cửa chìa ra phía trước rõ rệt, có thể mọc lệch hoặc chồng chéo lên nhau. |
| Đặc điểm góc nghiêng | Nhìn góc nghiêng thấy rõ khuôn miệng và xương hàm trên hoặc dưới nhô ra rõ rệt, góc mũi môi cằm bị mất cân đối. | Nhìn nghiêng thấy răng hàm trên nhô, nếu hô răng nặng có thể khiến môi trên chìa ra phía trước. |
| Phương pháp điều trị | Phẫu thuật xương hàm hoặc phẫu thuật xương hàm kết hợp niềng răng. | Niềng răng hô. |
So sánh hô hàm và hô răng
Hô hàm và hô răng có biểu hiện tương đối giống nhau nhưng khác biệt về nguyên nhân và phương pháp điều trị, chỉ có thể xác định chính xác bởi bác sĩ có chuyên môn thông qua thăm khám và chụp phim Cephalometric. Trong khi hô răng có thể khắc phục bằng phương pháp niềng răng còn hô hàm thường cần phẫu thuật chỉnh hàm, một số trường hợp hô hỗn hợp phải kết hợp cả hai phương pháp mới có thể điều trị triệt để. Bệnh nhân có biểu hiện hô cần đến thăm khám tại các cơ sở nha khoa uy tín nhằm xác định chính xác nguyên nhân gây hô để được các bác sĩ chuyên khoa tư vấn phác đồ điều trị phù hợp, cải thiện thẩm mỹ gương mặt và chức năng ăn nhai.